گیاهپزشک

مقدمه

در اواخر قرن نوزدهم با شناخت مواد غذایی پرمصرف و بعدها نیاز به مواد کم‌مصرف و فراهم نمودن شرایط تهویه مناسب در محلولهای غذایی بطور مصنوعی سیکل کامل تولید از مرحله سبز شدن تا مرحله باردهی و مرگ از نظر علمی در حوالی سالهای 1930 ـ 1920 امکان‌پذیر اعلام گردید. اصطلاح هیدروپونیک (Hydroponicum) اولین بار بوسیله Gericke پیشنهاد شد که او موفق گردیده بود در کالیفرنیا تولید نباتات را در معیار تجارتی بدون استفاده از خاک از رشد اولیه تا مرحله باردهی نشان دهد. این اصطلاح مجموعه‌ای است از یک لغت یونانی Hydro یعنی آب و کلمه لاتین Ponero یعنی جای دادن که بطور خلاصه مفهوم قرار گرفتن چیزی در آب از آن استنباط می‌گردد.

هنگامی که استفاده از روش آب کشت و تولید محصولات کشاورزی بدون استفاده از خاک مطرح می‌شود این سوال ظاهرا بسیار ساده پیش می‌آید که وقتی میلیونها هکتار زمین مزروعی وجود دارد که قسمتی هم بدون استفاده مانده، وقتی خاک به عنوان منبع مواد غذایی گیاهان و محیط طبیعی رشد آنها به بشر ارزانی شده چرا به جای استفاده از آن به دنبال روش تولید بدون استفاده از خاک برویم؟ پاسخ این سوال در مواردی که جامعه مصرف کننده مثلا سبزیجات تازه به دلایل صنعتی ، تجارتی ، نظامی و غیره در منطقه بدون خاک مزروعی مستقر شده و یا دسترسی با آب ارزان قیمت نداشته و مسائل حمل و غیره مطرح باشد نسبتا آسان است

راهنمای کاشت گیاهان بدون استفاده از خاک (هیدروپونیک)

بر اساس یک رسم 2500 ساله ایرانیان در عید نوروز ، گندم یا گیاهان دیگری را در مقداری آب می کاشتند و با آن سبزه برای سفره هفت سین تهیه می کردند این شاید اولین کشت هیدروپونیک در جهان بوده که ایرانیان انجام می دادند. تولید روزانه یک تن علوفه در فضای 33 متر مربع : با استفاده از این تکنولوژی در فضای 33 متر مربع ، هر روز می توان یک تن علوفه تازه تولید کرد.این مقدار می تواند خوراک روزانه یک دامداری 300 راسی گوسفند، یک گله 55 راسی گاو شیری یا گوشتی و یک گله 100 راسی اسب را تامین کند. مزایای کشت هیدروپونیک : 1- در جاییکه خاک مناسب ندارد یا خاک دچار بعضی بیماریها است قابل استفاده است. 2- شخم، آبیاری، مبارزه با آفات خاک، مبارزه با علف های هرز را ندارد و بقیه عملیات های زراعی نیز ساده تر است. 3- برای مناطقی که زمین گران قیمت است برای بدست آوردن بیشترین محصول با تراکم بالا کاربرد دارد. 4- در این طرح آلودگی خاک وجود ندارد و آلودگی آب هم کمتر است. 5- کنترل شرایط محیطی از جمله نور، دما، رطوبت و ترکیب هوا بسیار ساده تر است. 6- در مناطقی که آب شور دارد کاربرد دارد حتی اگر نمکهای محلول در آب به مقدار 500ppm با شد می توان با یک شستشوی محیط آن را بکار برد. محیط کشت : طبقه بندی سیستمهای کشت هیدروپونیک توسط دکتر جان لارسن انواع سیستمها غیر آلی آلی مخلوط 1-ایستاده (معلق) گراول پیت موس پیت موس و پرلیت 2-تکنیک فیلم غذایی ماسه پین بارک پرلیت و پین بارک 3-آئروپونیک پرلیت خاک اره پیت موس و پرلیت 4-هواکشت راک وول ظروف کشت : در حال حاضر ظروفی که یک گالن و یا دو گالن نامیده می شوند بیشتر عمومیت دارند. امروزه تولید کنندگان از یک کیسه پلاستیکی به عنوان محیط رشد استفاده می کنند. توجه : 1- برای همه ظروف رشد، عمق باید 2/3 تا 2 برابر قطر سایه گیاه در زمانی که به حداکثر رشد برسد در نظر گرفته شود.مثلا اگر سطح سایه گیاهی 12 سانتی متر است عمق ظرف باید بین 18 تا 24 سانتی متر باشد. 2- گیا هانی که سایه بزرگتر و زمان رشد بیشتری دارند و گیاهانی که در کنار ظروف کشت هستند باید عمق بیشتری داشته باشند. محلول غذایی : مهمترین مسئله در کشت هیدروپونیک مدیریت محلول غذایی آن است که از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.شما باید خواص و آثار عناصر مختلف را بر رشد گیاه بدانید تا در صورت بروز عوارض کمبود یا ازدیاد یک عنصر بتوانید عنصر مورد نظر را شناسایی کنید و آن را به محلول اضافه کنید. عناصر اصلی و مهم : 9 تا از 16 عنصر ضروری را جزو عناصر مهم طبقه بندی کرده اند: کربن، هیدروژن، اکسیژن، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، و گوگرد عناصر کم مصرف(ریز مغزها) گیا هان به طور قابل ملاحضه ای به غلظت کمی از ریز مغزها که از عناصر اصلی هستند احتیاج دارند.این عناصر عبارتند از : بر، کلر، مس، آهن، منگنز، مولیبدن، و روی سیستمهای کشت هیدروپونیک: در اینجا تعدادی از روشهای کشت هیدروپونیک را نام می بریم. شما می توانید بر اساس طرحی که در ذهن خود دارید نیز اقدام به این کار کنید ولی این روشها آزمایش شده است . الف)سیستمهای هیدروپونیکی خالص (واقعی) 1- سیستم ایستا محلول غذایی این یک تکنیک قدیمی هیدروپونیک است ولی هنوز برای مطالعات غذایی انواع مختلف گیاهان بکار می رود. برای این روش مواد زیر لازم است 1- محلول غذایی 2 – تلمبه هوا 3- شبکه ای از تارهای ریشه ای مناسب تلمبه، هوا را دائما به داخل محلول پمپ می کند.حباب های هوا هم اکسیژن محلول غذایی را فراهم می کنند و هم محلول را به جریان در می آورند.یک نوع ساده آن به نحوی است که یک درپوش که نور از آن عبور نکند را برداشته و یک سوراخ برای عبور ریشه در آن ایجاد می کنیم و یک لوله هوا که به پمپ متصل است را در ظرف کشت قرار می دهیم محلول غذایی را در ظرف می ریزم و درپوش را گذاشته و گیاه را در آن قرار می دهیم. در این سیستم محلول غذایی هر 7 الی 14 روز یکبار عوض می شود همچنین تلفات آب را باید روزانه جبران کرد حجم محلول غذایی برای یک گیاه (2 تا 4 گالن)9 تا 18 لیتر است 2- روش کلارک این تکنیک برای مطالعه عناصر مورد نیاز ذرت و سورگوم بکار رفته ولی روشهای مدیریت محلول غذایی آن را می توان برای گیاهان دیگر نیز بکار برد. در این سیستم ریشه گیاهان را به حالت ایستاده در محلول غذایی قرار می دهند .کاهو و دیگر سبزیجات علفی رشد خوبی در این سیستم دارند. 3- تکنیک فیلم غذایی مهمترین روش هیدروپونیک یک پیشرفت مهم در زمینه هیدرو پونیک در سال 1970 با ابداع تکنیک فیلم غذایی توسط آلن کوپر اتفاق افتاد از این روش اغلب با عنوان NFT یاد می شود. در این روش ریشه گیاهان به حالت معلق در یک آبشخور یا کانالی از محلول غذایی در یک سیستم بسته قرار می گیرند و محلول غذایی در محیط گردش می کند 4- آئروپونیک یک از تکنیک های خوش آتیه هیدروپونیک آئروپونیک است. در این روش توزیع آب و عناصر ضروری به ریشه گیاه توسط و سائل ریز کننده مثل مه پاش و میست(یک نوع ریز کننده آب و محلول غذایی )انجام می شود. مزیت این روش تهویه مناسب ریشه ها است .در این روش ریشه ها در هوا رشد می کنند .این روش به صورتی طراحی شده است که امکان استفاده مناسب از آب و عناصر ضروری را فراهم می کند . ریشه ها در این روش باید مرتبا در معرض ارسال محلول غذایی قرار گیرند.در اکثر سیستمهای آئروپونیک در انتهای ریشه ها یک مخزن کوچک آب قرار داده می شود که ریشه ها همیشه به آب دسترسی داشته با شند ب)سیستمهای جذر و مد (فروکش – جریان ) محلول غذایی از این نوع سیستمهای رشد هیدروپونیک سالیان سال استفاده می کردند . هر چند که امروزه آنها به صورت اقتصادی بکار نمی روند و بیشتر کاربرد خانگی و مشغولیتی دارند.ترکیب این ساختار عبارت است از یک محیط ریشه ای خنثی از قبیل گراول، ماسه و پوکه معدنی و ظروف رشد که حجم های یکسانی از محلول غذایی در داخل آنها وجود دارد و لوله های تغذیه کننده و دریچه ها و پمپ های مورد نیاز ج)سیستمهای قطره چکان، گلدانی یا کیسه ای/آبشخور کانالی محلول غذایی این سیستم رشد هیدروپونیک امروزه کاربرد معمول پیدا کرده است که به صورت تجاری در کشت گیاهان در یک محیط کیسه ای یا گلدانی بکار می رود در این زمینه پرلیت بیشترین کاربرد را دارد.در اطراف کیسه های بکار رفته سوراخهایی برای حرکت پرلیت ایجاد می کنند همچنین برای اینکه به آب و محلول غذایی اضافی اجازه بدهند که از محیط خارج شود و تهویه مناسب صورت بگیرد آب چکان هایی بر لبه کیسه ها قرار می دهند .البته بعضا اصلاحاتی در این سیستم برای تطبیق با محصولات مختلف بوجود آمده .برای مثال کیسه های عمودی آویزان برای کاهو و یا گیاهانی که در کناره کیسه ها قرار می گیرند. برای مثال گیاه توت فرنگی را در سوراخهای کناره کیسه های پرلیت قرار می دهند و محلول غذایی از بالای کیسه ها توسط قطره چکانهای و یا آبشخور های نصب شده به طرف پایین سرازیر می شود د)سیستم مستقیم قطره ای، محلول غذایی راک وول امروزه راک وول در مناطق مختلف جهان برای تولید گوجه فرنگی، خیار و فلفل کاربرد بیشتری دارد. راک وول از یک ماده خنثی که از مخلوط سنگ های آتشفشانی است درست شده .این سنگها را با سنگ آهک مخلوط کرده و تا دمای 1500 تا 2000 درجه سانتی گراد گداخته می کنند الیاف نرمی آزاد می شود که آنها را به هم می پیچند.سپس آنها را به صورت صفحات فشرده در می اورند وآنها را در داخل صفحات پشم سنگ قرار می دهند. صفحات را به صورت یکنواخت بر روی یک سطح قرار می دهند همچنین باید راه هایی برای عبور جریان محلول غذایی و آب در نظر گرفته شود و محلول غذایی بوسیله قطره چکان توزیع می شود. تکنیک های کشت محیط کشت هیدروپونیک با یک محیط خارجی احاطه می شود که می تواند گلدان یا کیسه نیز باشد. آب، شامل کودهای افزودنی با توجه به تقاضای اتمسفری گیاه بکار می رود. در سیستم هایی که گراول و ماسه در آن وجود دارد برای جمع آوری نمک های تجمع یافته احتیاج به یک شستشو بوسیله آب است.

سیر تکاملی

از زمانی که Gericke در سال 1929 امکان کشت تعدادی از نباتات را بدون استفاده از خاک تا مرحله تکامل و باردهی آنان به ثبوت رساند تا امروز که در نقاط مختلف جهان تولید با روش آب‌کشت به صورت تجارتی معمول گردیده، فکر دانشمندان و متخصصین به تکامل این روش و رفع نواقص آن مشغول بوده است. دستگاه یا ظرفی که  Gericke از آن استفاده کرد در حقیقت جعبه‌ای یود که به جای درب آن یک ورق توری قرار داشت. روی توری بستر بذور و زیر آن مقداری فضای خالی و بعد از فضای خالی محلول غذایی در کف محفظه واقع می‌شد.
نبات پس از سبز شدن در بستر بذر که از جنس سنگریزه یا ماده دیگری غیر از خاک بود ریشه خود را از سوراخهای توری عبور داده و ریشه پس از طی فضای خالی زیر توری خود را به محلول غذایی می‌رساند. با پاشیدن آب یا محلول غذایی روی بستر بذر ، رطوبت برای رشد بذر و جلوگیری از خشک شدن آن قسمت ریشه که داخل محلول غذایی قرار نداشت، تامین می‌گردد. به علاوه با تبخیر مختصری که از سطح محلول غذایی و یا در اثر محلول‌پاشی از بالای توری حاصل می‌شد درصد رطوبت فضای زیر توری تا سطح محلول غذایی را بالا نگه داشته و از خشک شدن ریشه‌های واقع در این قسمت جلوگیری می‌گردید. ضمنا این ریشه‌ها حداکثر دسترسی به هوا را داشتند.

با این روش Gericke تضاد مکانیسم آب و هوا را در محیط رشد ریشه به شکلی از بین برد اما این روش برای تولید تجارتی راه حل مناسبی ارائه نمی‌داد و چند نقص کلی و عمده داشت. یکی اینکه طبیعت این نباتات اقتضا نمی‌کرد که ریشه آنها در هوا آویزان باشد بلکه برعکس نیاز به اتکا داشتند. و دیگر مشکل اینکه در طوقه ریشه گیاهان حساس پوسیدگی ایجاد شد. ولی در هر حال با تلاش شبانه روزی دانشمتدان و محققان ، امروز مطالعه و تحقیق و کسب تجربه در این زمینه به حدی توسعه یافته و مورد توجه قرار گرفته است که آینده کار برد روش آب‌کشت را خیلی روشن جلوه می‌دهد. در حال حاضر تولید تجارتی محصولات با روش آبکشت در آمریکا ، ژاپن ، اروپا و هندوستان رو به افزایش بوده و در سایر نقاط دنیا در حال پیشرفت است. بدون تردید کشور ما نیز دور از این تکنولوژی قرار نخواهد گرفت.

انواع روشها

کشت مستقیم در محلول غیر متحرک

این روش شباهت زیادی به اولین روش تولید آبکشی دارد که در آن قسمتی از ریشه‌ها به منظور جذب اکسیژن در هوا قرار داشته و قسمتی در محلول غذایی جایی می‌گیرند. به دلایلی عمده امروزه در سیستمهای تجارتی از آن استفاده نمی‌شود.

کشت در مه

این روش شباهت زیادی به روش کشت در محلول دارد با تفاوت که غذا به صورت مه یا باران پودر شده به نباتات پاشیده می‌شود ولی به همان دلایل ذکر شده از قبیل اشکالاتی که نگه داشتن نباتات دارد و همان مشکلات بیولوژیکی روش بالا ، روش کشت در مه هنوز تجارتی نگردیده و در حال حاضر تحقیقاتی در این مورد در کشور ایتالیا جریان دارد.

کشت در ماده جامد با مدار باز از نظر محلول غذایی

در عمل مثل روش کشت در خاک است با این تفاوت که به جای خاک ماده بی‌اثری مثل شن یا سنگریزه مورد استفاده قرار گرفته و ریشه‌ها در این ماده رشد می‌کنند. از نظر وسایل و ساختمان و تاسیسات ، روی هم رفته خیلی ساده می‌باشد. مشهورترین نوع این روش ، کشت در ماسه یا شن با استفاده از محلول غذایی از سطح ماسه مصرف شده و پس از آنکه مقداری بوسیله ریشه‌ها جذب گردید، بقیه به صورت فاضلاب از سیستم خارج می‌شود. خروج فاضلاب از مدار محلول دهی باعث می‌شود که این روش از نظر صرفه جویی در مصرف آب در مواردی که هزینه تامین آب زیاد است مقرون به صرفه و قابل توصیه نباشد.

روش کشت در ماده جامد با مدار بسته از نظر محلول غذایی

در این سیستم کشت در حوضچه‌های متصل به مخزنهایی صورت می‌گیرد که بوسیله بتن یا استفاده از مواد دیگر ساخته شده است. محلول غذایی از مخزن مربوط بوسیله پمپ وارد حوضچه شده و سطح ارتفاع آن در حوضچه بالا آمده و مجددا بوسیله پمپ تخلیه گردیده و به مخزن مربوطه برمی‌گردد. این عمل بر حسب نیاز نبات به آب و غذا چند بار در روز تکرار می‌گردد.

مزیت عمده این روش در مقایسه با روش مدار باز امکان صرفه جویی در مصرف آب به مقدار زیاد بوده و با مقدار قابل ملاحظه‌ای نیز در مصرف مواد غذایی صرفه‌جویی می‌شود. بدیهی است از نظر کنترل کیفیت و کمیت محلول غذایی مراقبت و دقت بیشتری لازم خواهد بود. به علاوه هزینه تاسیسات اولیه به مراتب بیشتر می‌باشد . در این گلخانه‌ها مورد توجه باشد ، استفاده از سیستم تغذیه و آبیاری با مدار بسته توصیه و تاکید می‌گردد.
موارد استفاده

·         محدودیت اراضی

·         تولید برخی محصولات خاص

·         تولید محصول در غیر فصل طبیعی

مزایا

·         کنترل محیط از نظر عناصر غذایی

·     یکی از مزیت‌هایی که در ارتباط با تغذیه گیاه در کشت بدون خاک مطرح بوده کنترل محیط از نظر عناصر غذایی است. فرمول محلول غذایی تهیه شده قابل دسترسی است. به عبارت دیگر می‌توان هر ماده‌ای با هر نوع غلظتی تهیه و در محلول قرار داد. نسبت بین یون‌ها را به خوبی می‌توان حفظ کرد. مثلا می‌توان در محلولی نسبت یون آمونیوم به نیترژون را تنظیم کرد. ولی در محیط خاک این مسأله قابل کنترل نیست.

معایب

·         مشکل تهویه

·         عدم وجود خاصیت تامپونی

·         سرمایه‌گذاری زیاد اولیه

در سیستم‌های بدون کشت می‌توان از طریق تعویض محلول غذایی و تهویه مصنوعی تهویه را تأمین کرد. در خاک خاصیت بافری یا تامپونی برای عناصر غذایی وجود دارد ولی در محلول‌های غذایی این مشکل وجود ندارد. مسأله دیگر در کشت بدون خاک سرمایه‌گذاری اولیه برای گیاه می‌باشد. معمولا هیدروپون‌ها نیاز به سرمایه‌گذاری دارند که ممکن است برای هر نوع محصولی این مساله اقتصادی نباشد.

مواد غذایی مورد نیاز در کشت هیدروپونیک

خاک دارای خاصیت تامپونی و بافری است. بدین مفهوم که اگر عنصری توسط گیاه جذب شد و غلظتش در محلول خاک کاهش پیدا کرد خاک این توانایی را دارد که از فاز جامد یا فاز تبادلی آن عنصر را آزاد و وارد محلول خاک کند و غلظت را به همان سطح اولیه خودش برگرداند. خاصیت تامپونی یا همان حفظ غلظت و آزاد کردن عناصر از فاز جامد یا تبادلی است. ولی در محلول‌های غذایی یا کشت هیدروپونیک تجدید غلظت وجود ندارد. در بعضی از سیستم‌ها ، محلول غذایی حالت چرخشی داشته و در یک محدوده (یا مخزنی) کمبود غلظت خود را جبران کرده و دوباره وارد سیستم خواهد شد که این خود یکی از مزیت‌های خاک در رابطه با کشت بدون خاک است.

در سیستم‌های بدون خاک در تغذیه گیاه از محلول‌های غذایی استفاده می‌کنند لذا برای تهیه محلول‌های غذایی از نمک‌های عناصری مانند نیترات پتاسیم و سولفات پتاسیم استفاده می‌کنند. معمولا برای تهیه این محلول‌ها ، فرمول‌های غذایی متعددی پیشنهاد شده است. برای هر گیاه خاص با توجه به نیاز غذایی آن گیاه ، فرمول غذایی خاصی تنظیم می‌شود. یعنی غلظت لازم در محلول غذایی کنترل می‌شود. بطوری که تمامی عناصر غذایی مورد نیاز در آن به مقدار کافی وجود داشته باشند.

راهنمای تهيه محلول غذايی برای کشت هيدروپونيک

احتياجات غذايي گياه و انواع محلول هاي غذايي (خصوصيات يک محلول غذايي مناسب )

فرمول هاي غذايي متعددي براي کشت هيدروپونيک وجود دارد که بيش از 40 سال بر روي آنها تحقيق و مطالعه شده است.بعضي از اين محلولها براي گياهان خاصي طراحي شده اند ولي بعضي نيز براي تمام گياهاني که در کشت هيدروپونيک استفاده مي شوند بکار مي روند. براي رشد گياهان در کشت هيدروپونيک بايد مقدار عناصر مختلف در يک رنج مشخص حفظ شوند که اين کار نياز به آزمايش مرتب محلول غذايي دارد. در کشت هيدروپونيک اشتباهات را به سختي مي توان جبران کرد زيرا در اين روش هر عنصر اثر خود را به سرعت نمايان مي کند. بنابراين بايد دقت زيادي در انتخاب يا ساخت محلول غذايي بکار برد.

مخلوط کردن مواد و ساخت محلول:

شما می توانید این مواد را جداگانه تهیه کنید و طبق نسبت های موجود با هم مخلوط کنید. قبل از مخلوط مواد به چند نکته توجه کنید.

به وزن و اندازه مواد غذایی دقت کنید.

مواد غذایی را در ظروف جداگانه قرار دهید تا از تناسب آنها مطمئن شوید.

مواد را یکباره با هم مخلوط نکنید و پس از مخلوط کردن آنها را دوباره بسنجید.

دقت محلول باید حدود 5% باشد.

هنگامی که از تناسب مواد مطمئن شدید آنها را در آب بریزید و آنها را در آب به خوبی مخلوط کنید و ظرف را به شدت تکان دهید.

بهتر است برای مخلوط کردن مواد  از آب گرم استفاده کنید.

تفاوت سیستم های کشت:

دو نوع روش کشت هیدروپونیک وجود دارد که هر کدام احتیاج به مدیریت خاصی دارد. در سیستم باز محلول غذایی فقط یکبار بکار می رود ولی در سیستم بسته محلول بصورت پیوسته و چرخه ای می باشد.
کیفیت آب:

کیفیت آب مهمترین مساله در تهیه محلول مناسب است. آبی که دارای مصارف خانگی و کشاورزی است حتما باید آزمایش شود و سپس مورد استفاده قرار گیرد. زیرا ممکن است این آبها دارای موادی باشند که در رشد گیاه تاثیر بگذارند. آب سطحی ممکن است شامل میکروارگانیسم های بیماری زا یا جلبک ها باشد. این عوامل مشکلاتی در سیستم های کشت بوجود می آورند مثلا جلبک ها باعث انسداد دو راهی ها و دریچه ها می شوند. بنابراین برای تهیه آب مناسب باید از روشهای مختلفی استفاده کرد که استفاده از صافی برای تصفیه آب از مواد معلق نامطلوب یکی از این راههاست. در ضمن هزینه آزمایش کردن آب کمتر از هزینه از بین بردن مشکلات ناشی از استفاده آب نامطلوب است.

صاف کردن آب و محلول غذایی:

آب برای اینکه در سیستم کشت بکار گرفته شود باید از یک صافی مناسب مثل لایه های ماسه عبور داده شود. این کار می تواند ذرات معلق که ممکن است شامل موجودات ریز بیماری زا، جلبک ها و یا حتی رسوب بعضی از عناصر باشد را از آب جدا کند.

محلول غذایی را می توان با عبور اشعه ماوراء بنفش (UV) استریل کرد. برای این کار می توان از دو لامپ 16 وات(UV) در مسیر محلول غذایی استفاده کرد.

ميانگين عناصري که در يک محلول غذايي مناسب وجود دارد

آزمايشها نشان مي دهد که هر يک از عناصر مورد نياز گياه کار بخصوصي در رشد گياه انجام مي دهد. بنابراين شناخت نقش عناصر و علائم کمبود و زيادي آنها براي کنترل تغييرات محلول الزامي است .

انواع بستر های کشت :

درباره CoCo Peat

کوکوپیت-پیت نارگیل یا Coir به عنوان یکی از بهترین،رایج ترین و مناسبترین مواد آلی برای مصارف ذیل در بخش کشاورزی است.

1 - بستر کشت هیدروپونیک انواع گیاهان زینتی: رز - ژربرا - آلسترومریا – میخک

2 -  بستر کشت هیدروپونیک انواع سبزی وصیفی:توت فرنگی- خیار- گوجه فرنگی- فلفل و مواد دیگر

 3 - بستر کشت تولید انواع نشاءهای حاصل از بذر

4 - بستر کشت دوره انتقال برای محصولات حاصل از کشت بافت

5 - بستر کشت گیاهان آپارتمانی صادراتی

6 - جهت افزیش ضریب نگهداری آب در خاک در انواع محصولات در خاک های سبک

تولیدCoCo peat

کوکو پیت از لایه خارجی میوه نخل نارگیل بدست آمده وطی انجام مراحلی برای استفاده در بخش کشاورزی آماده می شود.

توده کوکوپیت اولیه به لحاظ سایز،نوع وشکل از اجزا مختلفی به شرح ذیل تشکیل شده است.
قطعات ریز شده در اثر پروسینگ در سایز Fine یا Medium می باشد وبه ریزه Coirمعروف است.نوعFineجهت کشت انواع بذور ونوع Medium جهت کشت توت فرنگی،خیار وگوجه مناسب است.

قطعات سخت لایه بیرونی دارای Cork والیاف بوده که به Chips معروف است.

لایه روی توده بهHusk معروف بوده که در عملیات جداسازی با Chipsاز الیاف وبخش های خرد شده جدا سازی می شود.

تناسب نوع CoCo peat با نوع محصول:

با توجه به تنوع انواع کوکوپیت وگستردگی محصولات واختلاف قمت انواع کوکوپیت(کوکوپیت ریزتر قیمت پائین تر)انتخاب کوکوپیت مناسب با نیازمحصول امری بسیار حساس وضروری است.بجزء موارد خاص که از انواع بخش های خالص کوکو استفاده می شود(نظیر Chips خالص برای ارکیده)در سایر موارد بسته به نیاز محصول درصدی از بخش های مختلف کوکوپیت اختلاط مناسبی را برای نوع محصول وطول دوره استفاده از بستر ایجاد می نماید.

عملیات بهینه سازیCoCo Peat  

Sorting & Graiding:جداسازی ودانه بندی بخش های مختلف CoConut

Washing:شستشوی توده کوکوپیت جهت کاهش میزان شوری

Mixing:اختلاط بخش های مختلف بر اساس سفارش وبر اساس نیاز محصول

Buffirding:غنی سازی توده کوکوپیت به وسیله کلسیم

Fumigating:ضد عفونی بر علیه انواع پارازیت ها بوسیله گاز

Compressing:متراکم سازی جهت کاهش حجم و کاهش هزینه حمل

Wrapping:بسته بندی به وسیله نایلن برای هر بلوک جهت حفظ سلامت بلوک در جابجایی وجلوگیری از آلودگی

اشکال مختلفCoCo Peat:

کوکوپیت جهت سهولت استفاده و کاهش هزینه های حمل به اشکال مختلفی ارائه می شود.

Block : جهت تسهیل و کاهش هزینه حمل،کوکوپیت را به صورت فشرده با میزان تراکم تقریبی یک پنجم دربلوک های 5 کیلوگرمی توسط دستگاه پرس مخصوص آماده سازی می کنند.حجم باز شدن این کوکوپیت ها بسته به درصد مواد اختلاطی وابعاد بلوکبین 45 تا 70 لیتر می باشد.
:  Diskجهت استفاده مستقیم در داخل گلدان برای برخی محصولات از دیسک های فشرده در سایز های مختلف استفاده می شود.این دیسک ها بسته به نوع گلدان مورد استفاده پس از آبگیری به اندازه حجم گلدان منبسط می شوند.

 Grow Bag: جهت تسهیل در کشت برخی گیاهان کوکوپیت به صورت فشرده با ضخامت کم در داخل کیسه ای به ابعاد100*25 سانتیمتر بسته بندی می شود.پس از آبگیری کوکوپیت متورم شده وتمام فضای کیسه را پر می کند.

Bag : در روش های قدیمی کوکوپیت با متراکم سازی بسیار کم در کیسه هایی با سایز های مختلف بسته بندی می شد.عموما در حمل های راه دور استفاده از این روش منجر به افزایش قیمت تمام شده کوکوپیت می گردد.

بررسی هزینه های ثابت و متغیر به صورت تقریبی

اندازه بازار:ابتدا فقط در حد ارایه به گلفروشی های سطح کشور و سپس عرضه به بازار بزرگ جهانی  .,,...یا حد اقل عرضه به بازارهای آسیا..........

روند بازار :چون لیسیانتوس گل شناخته شده ای نیست روند بازار ان در حال حاضر به صورت خطی می باشد ولی تا چند سال دیگربا توجه به اینکه فرهنگ مردم رو به پیشرفت است روند صعودی را طی خواهد کرد.

در هر گلخانه   1000 متری چند لیسیانتوس قابل کشت است:هزار شاخه 200-250 

هزینه ثابت:زمین1000متر-سیستم آبیاری 1000000تومان-پوشش گلخانه50000تومان-ظرف کاشت 10000تومان -دستمزد کارگر320000تومان-وسایل حرارتی وبرودتی500000تومان                   

میزان سرمایه گذاری ثابت:

30000000تومان

تحلیل بازار:درابتدای کارفروش به گلخانه های سطح استان درصورت دارابودن کیفیت فروش درسطح کشوروخارج ازکشور

تحلیل ریسک:

ریسک سیاسی:ممکن است در صورت تحریم قادر به تامین بعضی از محلولهای غذایی وهمچنین صادرکردن گل به کشورهای دیگرنباشیم.

ریسک اقتصادی:ممکن است تعداد گل کاشته شده زیاد بوده و هزینه ی زیادی صرف خرید نشاء و سایر عوامل شود در صورتی که درخواست بازار کمتر از سطح زیر کشت ما باشد و ما مجبور شویم قیمت فروش را کمتر از قیمت تمام شده تعیین کنیم.............

ریسک اجتماعی:با توجه به این که امروزه بخش عظیمی از جامعه را غشر جوان تشکیل داده است به مناسبت های مختلف از جمله جشن ها و ... بازار فروش این گل را بالا می رود و در چند سال دیگر مشکلی نخواهیم داشت زیرا گل یکی از نیازهای روحی انسان می باشد و به ان علاقه دارند.

عوامل درونی :

تشکیلات:در صورتی که به هر دلیلی از جمله پایین امدن تقاضای بازار فروش نسبت به انچه که ما سرمایه کرده ایم مجبور به اخراج یک سری کارگران نیمه وقت خواهیم بود.و در صورتی که از نظر سرمایه به حدی رسیده باشیم که توانایی پرداخت هزینه های ثابت و متغیر را داشته باشیم رفتن سرمایه گذاران در این پروژه برای ما مشکل حادی را به وجود نخواهد اورد.

تحلیل رقبا:

رقبا مستقیم:گلخانه های خاکی.این گلخانه ها دارای ضعف هستند زیرا در كشت خاكي ريشه گياه در خاك قرار ميگيرد اساس کشت هیدرو پونیک معلق سازی ریشه های گیاه  در یک محلول غذایی ثابت بی تحرک که به طور مداوم هوا دهی می گردد بوده و یا ریشه ی گیاه در معرض جریان و یا مه پاشی مداوم  محلول غذایی قرار می گیرد و بيماريهاي خاكزي همواره كشت را تهديد مي کند.رقبا غیر مستقیم:گل های وارداتی از چین وهلند که قیمت تمام شده انها کمتر از ایران استصورت دولت باید گمرک بپردازد و این ضعف رقبا غیر مستقیم است.ولی قوت ان در کاهش مصرف اب و بیماری های خاکزی و همچنین چون مواد غذایی به صورت مستقیم در اختیار گیاه قرار می گیرد هدر رفت مواد غذایی را نداریم. مخارج کار برای شخم و آماده سازی زمین تدخین خاک و ضد عفونی آب آبیاری و دیگر عملیات سنتی حذف میشود

استراتژیهای قیمت گذاری: تنوع در قیمت گذاری بر اساس میزان کیفیت گل تولیدی

1-درجه یک :قیمت هر شاخه 1000  تومان

2-درجه دو:قیمت هر شاخه 700 تومان

3-درجه سه:قیمت هر شاخه 500 تومان

براین اساس قدرت خرید بالا میرود.

بهتر است در ابتدا با قیمت تمام شده گل ها را به بازار ارائه دهیم و با گذشت زمان و جای گرفتن در بازار قیمتها را افزایش دهیم.

تا مین کنندگان : شرکت های چین و هلند

مشتریان: گلفروشی های داخل و خارج از کشور(مشتریان این گل را سن 14 سال به بالا شامل می شوند.)

 قیمت تجهیزات گلخانه ای:

ضمناً علاوه بر هزينه هاي فوق به ازاي 1000 مترمربع گلخانه فلزي مبلغ 50 تا 100 ميليون ريال وسايل گرمايشي, سرما زا, رطوبت ساز و آبياري قطره اي مورد نياز مي باشد.

میزان سرمایه گذاری :

ميزان سرمايه‌گذاري براي گلخانه هيدروپونيك هزينه‌ي بالايي دارد زيرا محيط‌هاي كشت براي گل ليسيانتوس شامل پريلايت و كوكوپيت و ليكاي زير و درشت و ورمي‌كلايت مي‌باشد كه خريد اين محيط‌هاي كشت با توجه به اين كه جديد مي‌باشند پرهزينه است. مثلاً كوكوپيت هر كدام از بسته‌ها 55 كيلوگرم مي‌باشد. وقتي كه آب جذب مي‌كند به حجم 70 كيلوگرم مي‌رسد اما خريد يك عدد بسته‌ي آن تقريباً 10 هزار تومان مي‌باشد. كه در حدود حداقل ton 5 لازم است و پريلايت را در گوني‌هاي 50 گرمي ارائه مي دهند كه هر گوني 20 هزار تومان است. وليكا را به صورت گوني‌هاي 50 كيلوگرمي ارائه مي‌دهند كه هر كدام تقريباً 25 هزار تومان مي‌باشد. در اين صورت خريد مخلوط اين محيط‌ها با هم بسيار پر هزينه است. به طور مثال هر متر مربع در حدود 800 تا 900 هزار تومان هزينه مي‌برد و براي يك گلخانه‌ي 3 هزار متري در حدود 20 تا 27 ميليون تومان هزينه‌ي محيط كشت مي‌شود.

نیروی انسانی : نیروی کارگری تمام وقت -نیروی فنی-مشاوره -بازار یاب برای فروش به خارج از کشور

برنامه اجرایی:عنوان:خرید زمین گلخانه-داربست گالوانیزه-پوشش پلی اتیلن -وسایل حرارتی و برودتی-نشاء-محیط کشت هیدروپونیک و.....

زمان:از زمان کاشت تا رسیدن به زمان برداشت گل حدود 5ماه

مسول کار : مدیران -مشاوران -  سرمایه دار

نقطه سر به سر: 

هزینه ثابت:30000000 تومان

هزینه فروش:900 تومان 

هزینه متغیر:500 تومان          

75000 =(500 – 900)÷ 30000000

فهرست منابع و مآخذ :

1 - کتاب مدیریت کشت بدون خاک –  تالیف : مییر شوارز – ترجمه : کاظم هاشمی مجد

2 - مجله جامع کشاورزی و فضای سبز

3 - وب سایت کار آفرینی کشاورزی

4 - وب سایت آفتاب

5 - www.P30World Forums.com

 الف- نحوه تهیه محلولهای غذایی : محلولهای غذایی حاوی حداقل دوازده عنصر غذایی می باشند که موقع مصرف با آب آبیاری رقیق می گردند. برای دقت عمل، بهتر است ترکیبات و املاح موجود در آب آبیاری قبل از اختلاط با محلول غذایی اندازه گیری شود زیرا برای رسیدن به یک محلول استاندارد مطابق با نیاز گیاه ضرورت ایجاب می نماید که عناصر اضافی که در آبیاری موجود هستند در طراحی فرمول غذایی منظور شوند.

در محلولهای غذایی علاوه بر وجود عناصر مورد نیاز گیاه رعایت دو عامل عمده در طول رشد گیاه بسیار مهم می باشد:

1-PH: PH میزان درجه اسیدی یا قلیایی بودن محلول غذایی مورد مصرف را نشان می دهد و از درجات حداقل بین صفر تا حداکثر 14 درجه بندی شده است. معمولا بهترین درجه PH برای گیاهان در روش کشت بدون خاک بین 5/5 الی 7 می باشد. اگر PH بالاتر یا پایینتر از این مقدار شود موجب کاهش رشد و در صورت شدت تغییرات باعث مرگ گیاه می شود، برای تنظیم PH از جمله کاهش آن از اسید سولفوریک و برای افزایش آن از هیدروکسید کلسیم میتوان استفاده کرد.

2- EC:EC  هدایت الکتریکی محلول غذایی یا شوری محلول مصرفی را نشان می دهد، و حاکی از میزان غلظت عناصر و بنیانهای غذایی یونیزه شده است. هر چه غلظت یونها بیشتر باشند جریان الکتریکی بیشتر برقرار شده و عدد EC بالاتری نشان می دهد و هر چه غلظت عناصر کمتر شود EC کمتری را نشان داده می شود. تغییرات EC  از صفر تا 25 شماره گذاری شده و معمولا مناسبترین EC کمتر از 2 می باشد. هر چند میزان حساسیت گیاهان مختلف به شوری متفاوت می باشد ولی معمولا EC های بالاتر از 3 بتدریج بر رشد و کیفیت گیاهان اثر منفی خواهد گذاشت. با این وصف لازم است برای ساختمان محلولهای غذایی از آبی که EC آن کمتر از 1 می باشد استفاده نمود، زیرا پس از ساخت محلول غذایی با آب EC آن به نسبت اضافه کردن عناصر غذایی افزایش می یابد حال اگر آب مصرفی EC معادل 2 داشته باشد پس از اضافه کردن ترکیبات غذایی مظمئنا EC آن بیشتر از 2 و نزدیک 3 خواهد شد.

برحسب آزمون و خطای رشد گیاه با توجه به کشت در منزل معمولا آب مصرفی همان آب شرب است که تصفیه شده و شیرین بوده و اغلب دارای EC کمتر از 1 می باشد.

معمولا محلول های غذایی از نظر نیاز گیاهان باغلظت های متفاوت عناصر تهیه می شود و همین تفاوت غلظت است که تحت عنوان فرمولهای مختلف محلول غذایی نامیده می شود چنانچه این تفاوت ها دیده نشود و خواسته شود که میزان غلظت عناصر غذایی برای همه گیاهان یکسان تنظیم گردد مسلما این کار صحیح نخواهد بود.

بنابر این بهتر است با توجه به منابع و تجارب موجود از محلولهای غذایی معرفی شده به هر گیاه استفاده شود.

برای آشنایی علاقه مندان به تهیه محلول غذایی و استفاده از ترکیبات شیمیایی عناصر و نحوه محاسبه وزن ملکولی آنها برای تعیین غلظت مختصری به این موارد اشاره می گردد:

برای ساخت یک محلول غذایی بایستی از مقدار مختلف عناصر غذایی مورد نیاز گیاه بخصوص اطلاع کافی داشت، همچنین از نسبت عناصر شیمیایی مورد استفاده در فرمول غذایی آگاهی کامل داشت.

برای محلول سازی لازم است به میزان حلالیت مواد شیمیایی مورد استفاده و اینکه ترکیبات شیمیایی مورد استفاده تا چه اندازه ناخالصی دارد و آن ناخالصی ها چه می باشد و تعداد مولکولهای آب تبلور همراه آن ترکیب چه مقدار است توجه شود.از طرفی به میزان تاثیر متقابل عناصر شیمیایی نسبت به یکدیگر باید توجه کافی شود. بعنوان مثال محلول نیترات کلسیم در اختلاط با برخی ترکیبات در حالت ساخت محلول غذایی غلیظ دچار واکنشهای شیمیایی شده و ترکیبات جدیدی را بوجود می آورد که قابل استفاده نمی باشد. در اینصورت بهتر است برای ساخت محلول های غذایی غلیظ، آنها را طی دو مرحله جداگانه A و B آماده نمود و سپس اقدام به رقیق سازی دو محلول در یک مخزن نمود. که در این حالت آثار ترکیبی بسیار ناچیز، و قابل اغماض است. این دو محلول غلیظ به نامهای Stock A و Stock B معروف هستند، برای ساخت یک محلول غذایی لازم است ابتدا وزن اتمی کلیه عناصر مورد نیاز را منظور نمود جدول(1)، آنگاه با مشخص نمودن وزن اتمی کلیه عناصر وزن مولکولی یک ترکیب را بدست آورد. بعنوان مثال در مورد So4 Zn وزن مولکولی آن بشرح زیر بدست می آید.

وزن مولکولی S(32) O4(16*4) Zn(65)=161

بدین ترتیب میزان مواد شیمیایی مورد نیاز برای تهیه محلول غذایی را به نسبت عناصر موجود در ترکیب فرمول غذایی بدست می آورند.بدیهی است که میزان ناخالصی ها و مولکولهای آب موجود در ترکیب بایستی در محاسبات منظور شوند.

جدول شماره 1 – وزن اتمی تعدادی از عناصر که عموما در تهیه محلولهای غذایی هایدروپونیک مورد استفاده قرار می گیرد.

میزان عنصر خالص در هر ترکیب شیمیایی مساوی وزن اتمی آن با در نظر گرفتن ضریب آن عنصر می باشد مثلا در ترکیب  So4Znمیزان روی 65 گرم و میزان اکسیژن 64 گرم در هر مولکول گرم سولفات روی می باشد. برای بدست آوردن یک گرم روی در ترکیب مربوطه از تقسیم وزن مولکولی ترکیب به وزن اتمی روی مقدار ترکیب شیمیایی مورد نیاز بدست می آید 5/2=65/161 یعنی به ازاء هر 5/2 گرم خالص ترکیب شیمیایی سولفات روی یک گرم روی خالص وجود دارد.اگر این مقدار سولفات روی در 1000 لیتر آب حل شود بمیزان یک ppm (یک قسمت در میلیون) روی خواهیم داشت. در این ارتباط جدول شماره 2 میزان گرم مورد نیاز ترکیبات شیمیایی در 1000 لیتر آب را برای بدست آوردن یک ppm از عناصر مشخص شده نشان می دهد.

جدول شماره 2 – مقدار مواد شیمیایی قابل استفاده (برحسب گرم) در ساخت 1000 لیتر محلول غذایی بمنظور رساندن عناصر غذایی به میزان یک گرم در هزار لیتر

ب - انواع فرمولهای غذایی :
در این مبحث به سه نوع فرمول غذایی از فرمولهای متعدد رایج و مورد مرف اغلب گیاهان اشاره می گردد. یکی از انها محلول غذایی هوگلند می باشد. این محلول غذایی طیف کاربرد وسیعی برای اغلب گیاهان بالاخص برای سبزیجات و گلها دارد. و دیگری محلول غذایی اشتاینر است که برای صیفی جات مثل گوجه فرنگی استفاده می شود. همچنین فرمول غذایی کوپر که برای اغلب گیاهان قابل استفاده بوده و در یک شرایط مطلوب محیطی بسیار خوب جواب داده است مورد بحث قرار می گیرد. بطور کلی می توان گفت که برای گیاهان پر شاخ و برگ از محلول غذایی که دارای ازت بیشتری می باشد مورد نیاز است، در صورتی که گیاهان غده ای به فسفر بیشتری در محلول غذایی نیازمندند. اگر چه در استفاده از هر محلول غذایی برای گیاه کاشته شده بایستی آثار کمبود عناصر غذایی در علائم مسمومیت برخی عناصر را در گیاه ملاحضه و تشخیص داد و بر اساس آن ترکیب مناسبی از محلول را بدست آورد.
1- فرمول غذایی هوگلند: این فرمول غذایی توسط هوگلند و ارنون در سال 1950 در دانشگاه کالیفرنیا ارائه شده و برای کاشت انواع گیاهان پرورشی مورد استفاده قرار می گیرد. در جدول شماره 3 تر کیبات مورد استفاده مشاهده می گردد.

جدول شماره 3:فرمول غذای  هوگلند

  همچنین علاوه بر مواد فوق وجود یک محلول پایه آهن نیز لازم است. این محلول پایه شامل 1 گرم عنصر آهن در یک لیتر محلول پایه است. 1 لیتر محلول پایه آهن، برای رقیق سازی در 1000 لیتر اب کافی است.
2- فرمول غذایی اشتاینر: فرمول غذایی دیگر که بیشتر برای کشت گوجه فرنگی استفاده می شود فرمول اشتاینر است. در جدول شماره 4 میزان ترکیبات مورد استفاده برای 1000 لیتر آب مشخص می باشد.

جدول شماره 4: فرمول غذایی اشتاینر

 

3- فرمول غذایی کوپر: این فرمول غذایی برای پرورش انواع گیاهان مورد استفاده قرار می گیرد ترکیب فرمول آلن کوپر بشرح جدول شماره 5 می باشد.

جدول شماره 5: فرمول غذایی آلن کوپر

    

ترکیب شیمیایی خالص

 ضروری است پس از رقیق سازی محلول غذایی در 1000 لیتر آب نسبت به اندازه گیری PH و EC آن اقدام تا بتوان محدوده مورد نیاز گیاهان را رعایت نمود.

4- فرمول غذایی برای آب سبک و سنگین: فرمولهای غذایی برای آب سبک که دارای املاح کلسیم و منزیم کمتری دارند و آب سنگین که میزان املاح آن بیشتر است توسط (1991,Popadopoulos) تهیه و بکار گرفته شده. از این ترکیبهای غذایی که مختص سیستم های چرخشی در NFT می باشد می توان برای پرورش انواع گلها و سبزیجات در اوند کشت نیز بکار برد. در جدول 6 فرمول غذایی مصوص آب سبک و آبهای سنگین ملاحضه می گردد و چنانچه اب کمی سنگین و حالت بینابینی داشته باشد می توان در محلول شماره 2 آن بمیزان 1/5 کیلوگرم منو پتاسیم فسفات برای 1000 لیتر آب اضافه نموده انگاه میزان 40 گیلوگرم سولفات پتاسیم را به 30 کیلوگرم در هزار لیتر آب تقلیل داد. همچنین از محلول شماره 3 برای تنظیم PH محلول و در صورت لزوم تامین بخشی از نیتروژن و فسفر محلول استفاده می شود.

جدول شماره 6: کودهای فرموله شده برای کاربرد در آبهای سبک و سنگین سیستم NFT

مقدمه:
احداث گلخانه براي توليد ميوه هاي خارج از فصل و همچنين گل و گياهان زينتي از قرن 17 ميلادي در اروپا آغاز و در سالهاي اخير به منظور استفاده بهينه از منابع خاك وآب و يا اشتغال زايي در سراسر جهان گسترش يافته است.
اين صنعت در استان اصفهان از سال 1340 در منطقه فلاورجان با گلخانه هاي چوبي شروع شــــده و هم اكنون با احداث گلخانه هاي مدرن در سراسر استان, انواع محصولات نظير خيار, گوجه فرنگي, فلفل دلمه اي رنگي, طالبي آناناسي, توت فرنگي, انواع گلهاي شاخه بريده مانند رُز, ژربرا و....... در حال توليد است كه علاوه بر تأمين بازارهاي داخلي استان, به ساير استانها و مقداري نيز به خارج از كشور صادر مي گردد.
براي اطلاع رساني مناسب به متقاضيان احداث گلخانه در استان, سازمان جهادكشاورزي اصفهان مجموعه اي تحت عنوان (آشنايي با كشت هاي گلخانه اي) تدوين نموده كه حاوي اطلاعات اجمالي از انواع محصولات گلخانه اي سازه ها و چگونگي صدور پروانه تأسيس گلخانه مي باشد. كه اميد است مورد استفاده علاقه مندان توليدات محصولات گلخانه اي قرار گيرد.

1- تعريف گلخانه:
گلخانه بخش محدودي از فضاست كه در آن كليه عوامل محيطي قابل كنترل بوده و براي كشتهاي متراكم و توليد محصول خارج فصل و يا خارج از محيط طبيعي گياه احداث ميگردد.

2- انواع گلخانه ها :
گلخانه ها از نظر نوع تو ليد و نوع تيپ سازه داراي انواع مختلفي به شرح ذيل مي باشند.
تقسيم بندي بر اساس نوع توليد:
1-2- گلخانه هاي توليدي سبزي و صيفي شامل محصولاتي نظير خيار, گوجه فرنگي, توت فرنگي, فلفل, بادمجان, طالبي, سبزيجات برگي(ريحان- شاهي و........) مي باشد.
2-2- گلخانه هاي توليد گل و گياهان زينتي براي توليد انواع گلهاي شاخه بريده(رُز- ژربرا – گلايول – داودي) وگلهاي آپارتماني مي باشد.
3-2- سالنهاي گلخانه اي توليد قارچ دكمه اي و قارچ صدفي
از نظر نوع سازه گلخانه ها به دو دسته چوبي يا سنتي و مدرن يا فلزي تقسيم مي شوند.
4-2- گلخانه هاي چوبي
اسكلت اصلي اين گلخانه ها از چوب با پوشش پلاستيك مـي باشد. ارتفاع در ايـن سازه هـا 2 تا 3 متر و سيستم گرمايي و تهويه مناسبي ندارد و بدليل ارتفاع پايين مناسب كشت محصولاتي نظير خيار و گوجه فرنگي نمي باشد. مزيت اين گلخانه ها قيمت ارزان احداث هر واحد آن مي باشد ولي بدليل نامناسب بودن محيط داخلي براي رشد گياه معمولاً ميزان توليد در واحد سطح در مقايسه با گلخانه هاي مدرن بسيار كمتر است. بدلايل ذكر شده اين نوع گلخانه ها توسعه نيافته است و گلخانه هاي چوبي كه قبلاً احداث شده به تدريج به گلخانه هاي مدرن تبديل مي شوند.
5-2- گلخانه هاي فلزي يا مدرن
اسكلت اين گلخانه ها از فلز است كه معمولاً با پلاستيك هاي ضد اشعه ماوراء بنفش (uv) پوشش و داراي سيستم گرمايشي و تهويه مناسب مي باشد. ارتفاع اين نوع گلخانه ها بيش از 5/4 متر است و بدليل شرايط مناسب رشد گياه در اينگونه سازه, عملكرد در واحد سطح نسبت به گلخانه هاي چوبي افزايش دارد.
اتصال قطعات در گلخانه هاي فلزي بوسيله پيچ ومهره(پرتابل)و يا استفاده از جوش مي باشد. هزينه واحد گلخانه هاي پرتابل نسبت به سيستم جوشي 20-15% بيشتر است ولي نصب آن آسانتر و تغييرات در سازه راحت تر است. تيپ هاي مختلف سازه هاي موجود, مزايا و معايب در جدول شماره(1) نشان داده شده است.
جدول شماره(1)

عيوب مهم مزاياي مهم نوع دريچه مصالح تيپ گلخانه
توليد كم- آفات وبيماريهاي زياد و عمركم ارزان بدون دريچه چوب-پلاستيك چوبي
افزايش مصرف سوخت آلودگي كم و عمر زياد جانبي-سقفي لوله گالوانيزه-پلاستيك تونلي:تك واحدي
گران تهويه خوب, قابل اتوماتيك شدن جانبي-سقفي لوله گالوانيزه-پلاستيك پيوسته:چند واحدي
بسيار گران ، هزينه سوخت بالا استحكام بالا، عمرطولاني تهويه خوب –قابل اتوماتيك شدن جانبي- سقفي اسكلت فلزي-شيشه شيشه اي


6-2- سالنهاي گلخانه اي توليد قارچ هاي خوراكي:
كارگاههاي توليد قارچ هاي خوراكي با بلوك, آجر, سيمان, بصورت يك ساختمان معمـولي ســاخته مي شود و در آن امكانات گرمايشي, سرماساز و رطوبت ساز تعبيه مي شود.
بعضي از كارگاههاي توليد قارچ بصورت گلخانه اي احداث ميگردد ولي با توجه به اينكه رشد قارچ به نور ناچيزي نياز دارد. پوشش هاي گلخانه ها از نوع پلاستيك هاي رنگي كه نور ناچيزي بايد از آن عبور كند انتخاب مي شود.
قارچ هاي خوراكي كه در ايران پرورش داده مي شوند عبارتند از قارچ دكمه اي و قارچ صدفي, توليد قارچ دكمه اي علاوه بر سالنهاي پرورش نياز به كارگاه توليد كمپوست دارد كه توليد كمپوست آلودگي محيط را به همراه دارد. لذا بايد اين كارگاهها در خارج از مناطق مسكوني و با مجوز سازمان حفاظت محيط زيست احداث شود.
بستر پرورش قارچ صدفي كاه وكلش غلات است و چون نيازي به كمپوست ندارد موجب آلودگي محيط نمي شود و در مناطق مسكوني هم مي توان به پرورش آن اقدام نمود و نيازي به مجوز سازمان حفاظت محيط زيست ندارد.

3- انواع بسترهاي كاشت محصولات گلخانه اي
بستر كاشت در گلخانه ها به دو صورت خاكي و يا هيدروپونيك(بدون خاك)هستند كه در كشت خاكي ريشه گياه در خاك قرار ميگيرد كه در اين روش مديريت تغذيه آسان و نياز به دانش فني زيادي ندارد ولي مقداري از مواد غذايي مصرفي از دسترس گياه خارج و بيماريهاي خاكزي همواره كشت را تهديد مي كند.
در كشت هيدروپونيك ريشه گياه در موادي نظير پرلايت, پشم سنگ, ليكا, ماسه و....... قرار داده مي شود و مواد غذايي مستقيماً در دسترس گياه قرار ميگيرد كه اين روش مصرف آب را كاهش, بيماريهاي خاكزي كم و عملكرد را در واحد سطح افزايش مي دهد امّا نياز به دانش فني بالا و مدير كارآزموده و متخصص دارد و هزينه ساخت هم 20-15 درصد افزايش مي يابد.

4- عملكرد توليدات گلخانه اي
مهمترين مزيت توليدات گلخانه اي نسبت به توليد در فضاي باز عبارتند از: اشتغالزايي بالا, مصرف آب كم و افزايش توليد در واحد سطح.
جدول شماره(2)عملكرد تعدادي از محصولات گلخانه اي

نوع محصول تعداد دوره كشت درسال عملكردسالانه در1000مترمربع(تن) اشتغال زايي در1000مترمربع- نفر ملاحظات
خيار 2 25-30 تن 1/5- 1
گوجه فرنگي 1 15-20 تن 1/5- 1
فلفل 1 15-20 تن 1/5- 1
طالبي 1 17-22 تن 1/5- 1
توت فرنگي گياه دائمي4ساله 12-8 تن 1/5- 1
گل رز گياه دائمي6ساله 150-180هزارشاخه 3-2
ژربرا گياه دائمي3ساله 180-200 هزارشاخه 3-2
آلسترومريا گياه دائمي6ساله 200-220 هزارشاخه 3-2
ليسيانتوس يك ساله 200-250 هزارشاخه 3-2
قارچ صدفي 10-8 دوره 60 تن 8 سالنهاي سه طبقه
قارچ دكمه اي 6- 4 دوره 100 تن 30 سالنهاي پنج طبقه

حداقل سطح اقتصادي يك گلخانه 2500مترمربع مي باشد كه نياز به 3000مترمربع زمين مناسب جهت احداث گلخانه دارد.


5- شرايط لازم براي احداث گلخانه
براي احداث هر گلخانه بايد موارد ذيل مد نظر قرار گيرد.
1-5- محل مناسب احداث گلخانه
خاك محل احداث گلخانه بايد داراي بافتي متوسط, زهكشي مناسب, فاقد شوري و قليائيت, آهك و گچ باشد. محل گلخانه حتي الامكان نزديك جاده هاي اصلي يا داراي جاده هاي مناسب باشد. شيب هاي تند, محلهاي بادگير مكان مناسبي براي احداث گلخانه نيستند. ابعاد زمين بايد طوري انتخاب شود كه بتوان گلخانه ها را در جهت شمال – جنوب در آن احداث نمود.
2-5- وجود آب كافي با كيفيت مناسب
حداقل آب مورد نياز براي 1000مترمربع گلخانه در هر شبانروز در فصل تابستان(پيك مصرف)10-8 مترمكعب است كه با توجه به ميزان آب موجود, سطح گلخانه قابل احداث را ميتوان مشخص كرد. علاوه بر مقدار آب, كيفيت آب از عوامل مهم در توليد محصولات گلخانه اي است.
تحمّل گياه نسبت به املاح موجود در آب آبياري متفاوت است. مهمترين عامل محدود كننده براي كشت هاي گلخانه اي شوري يا EC آب است.
EC قابل تحمّل براي گياهان در جدول(شماره3)بيان گرديده است.
ميزان EC اگر از مقادير ذكر شده بيشتر گردد عملكرد محصول كاهش مي يابد. علاوه بر EC, ميزان سديم قابل جذب(S.A.R),كلر, بيكربنات موجود در آب هم در عملكرد محصول مؤثرند لذا لازم است قبل از احداث گلخانه از آب مورد استفاده, آزمايش كاملي بعمل آيد.
EC مناسب براي كشت محصولات گلخانه اي
جدول شماره (3)

نوع محصول EC قابل قبول ds/m
خيار 2
گوجه فرنگي 2/5
توت فرنگي 1
فلفل 2
خربزه 2
گل رز 1/3
آلسترومريا 1/5
ليسيانوس 2
گلايول 2


6- تجهيزات و ادوات مورد نياز در گلخانه ها
از تجهيزات و ادوات مورد نياز گلخانه ميتوان به سيستم گرمايشي, سرمايشي, ژنراتور و....... اشاره نمود.
الف- انواع سيستم گرمايشي:
1- سيستم مركزي: سيستم شوفاژ(براي گلخانه هاي بالاي 4/.هكتار) در اين سيستم از بخار آب يا آب داغ استفاده مي شود.
2- سيستم موضعي: بخاري شامل سه دسته, بخاريهاي منفرد يا تراكمي– بخاريهاي كنوكسيوني يا همرفتي– بخاريهاي تابشي با انرژي پايين.
ب- انواع سيستم سرمايشي:
1- سيستم خنك كننده تابستانه:
1-1- سيستم خنك كننده فن وپد: متداولترين سيستم تابستانه در گلخانه ها به شمار مي رود.
(Fan and pad evaporative coding system)
2-1- سيستم خنك كننده تبخيري(مه پاش)
(Fog evaporating cooling system)
2- سيستم خنك كننده زمستانه
2-1- سيستم تيوپ– پنكه (fan tube ventilation)

7- ساير تجهيزات مورد نياز گلخانه
1- ژنراتور (برق اِضطراري) 2- ترموستات 3- سيستم آبياري تحت فشار

8- آفات و بيماريهاي مهم گلخانه اي در مناطق مرکزي
اسامي برخي از آفات و بيماريهاي مهم كه معمولاً به محصولات سبزي و صيفي و گل و گياهان زينتي خسارت وارد مي سازند به شرح ذيل مي باشد.
الف- آفات گلخانه اي
مينوز
تريپس
شته ها
زنجركها
مگس سفيد
حلزون هاي صدف دارو(رابها)
كنه تارعنكبوتي
شپشكهاي سپردار
آبدزدك

ب- بيماريهاي گلخانه اي
بيماري سفيدك داخلي(دروغي)
بوته ميري يا مرگ گياهچه
بيماري سفيدك سطحي
پژمردگي آوندي ناشي ازفوزاريوم
نماتد مولد غده ريشه
بيماري پژمردگي ناشي از ورتيسليوم
ويروس موزائيك خيار

من رقص دختران هندي را بيشتر از نماز پدر و مادرم دوست دارم. چون آنها از روي

 عشق و علاقه مي رقصند ولي پدر و مادرم از روي عادت نماز مي خوانند .

به سه چيز تکيه نکن ، غرور، دروغ و عشق. آدم با غرور مي تازد، با دروغ مي بازد

 و با عشق مي ميرد .

و هر روز او متولد مي شود؛

عاشق مي شود؛ مادر مي شود؛ پير مي شود و ميميرد...

و قرن هاست كه او؛ عشق مي كارد و كينه درو مي كند چرا كه در چين و

شيارهاي صورت مردش به جاي گذشت زمان جواني بر باد رفته اش را مي بيند

و در قدم هاي لرزان مردش؛ گام هاي شتابزده جواني براي رفتن و درد هاي

منقطع قلب مرد؛ سينه اي را به ياد مي اورد كه تهي از دل بوده و پيري مرد

 رفتن و فقط رفتن را در دل او زنده مي كند ... و اينها همه كينه است كه

كاشته مي شود در قلب مالامال از درد...! و اين, رنج است .
   

زن عشق مي كارد و كينه درو مي كند... ديه اش نصف ديه توست و

مجازات زنايش با تو برابر... مي تواند تنها يك همسر داشته باشد و تو مختار

به داشتن چهار همسرهستي .... براي ازدواجش ــ در هر سني ـ اجازه

 ولي لازم است و تو هر زماني بخواهي به لطف قانونگذار ميتواني

 ازدواج كني ... در محبسي به نام بكارت زنداني است و تو ... او كتك

مي خورد و تو محاكمه نمي شوي ... او مي زايد و تو براي فرزندش نام

 انتخاب مي كني...او درد مي كشد و تو نگراني كه كودك دختر نباشد ...

 او بي خوابي مي كشد و تو خواب حوريان بهشتي را مي بيني ...

او مادر مي شود و همه جا مي پرسند نام پدر .....

اگر تنهاترين تنها شوم باز خدا هست او جانشين همه نداشتنهاست

عاقلانه ازدواج کن تا عاشقانه زندگي کني

اگر مثل گاو گنده باشي، ميدوشنت، اگر مثل خر قوي باشي،

بارت مي كنند، اگر مثل اسب دونده باشي، سوارت مي شوند....

 فقط از فهميدن تو مي ترسند

آن روز که همه به دنبال چشم زيبا هستند، تو به دنبال نگاه زيبا باش

هر لحظه حرفي در ما زاده مي‏شود 

هر لحظه دردي سر بر مي‏دارد

و هر لحظه نيازي از اعماق مجهول روح پنهان و رنجور ما جوش مي‏کند

اين ها بر سينه مي‏ريزند و راه فراري نمي‏يابند

 مگر اين قفس کوچک استخواني گنجايش‏اش چه اندازه است؟

«کلاس پنجم(دبیرستان) که بودم پسر درشت هيکلي در ته کلاس ما

مي نشست که براي من مظهر تمام چيزهاي چندش آور بود ،آن هم

به سه دليل ؛ اول آنکه کچل بود، دوم اينکه سيگار مي کشيد و سوم -

 که از همه تهوع آور بود- اينکه در آن سن و سال، زن داشت. !... چند

سالي گذشت يک روز که با همسرم ازخيابان مي گذشتيم ،آن پسر قوي

 هيکل ته کلاس را ديدم در حاليکه خودم زن داشتم ،سيگار مي کشيدم

و کچل شده بودم !!!!!!!!!!

آكواپونيك علم تلفيق توليد ماهي و گياه در يك رابطه همزيستي است كه پساب ماهي به عنوان كود براي گياه مورد استفاده قرارگرفته و آب تصفيه شده توسط گياه هم به استخر پرورش ماهي ها انتقال مي يابد . آكواپونيك به عنوان سيستم تلفيقي هايدروپونيك و پرورش ماهي نيز شناخته مي شود .

از جمله اهداف اصلي آكواپونيك اين است كه مواد اضافي يك سيستم به عنوان غذا يا سوخت براي سيستم ديگر عمل كند .

تصفيه زيستي آب عناصر را از آن حذف مي كند اين موضوع هم از لحاظ زيست محيطي و هم از لحاظ صرفه جوئي اقتصادي مهم است . همچنين فروش محصولات گلخانه اي درآمدزا هم جزء اهداف اصلي استفاده از اين نوع كشت است و به اقتصاد محلي كمك زيادي مي كند .

در آكواپونيك عناصر غذائي موجود در آب ماهي به عنوان كود درهايدروپونيك ودربستر گياهان مصرف مي شود . اين عمل براي ماهي نيز سود دارد چون در اثر تجزيه بقاياي گياهان و ميكرو ارگانيسمهائي كه در بستر استخر تجمع يافته ممكن است مواد سمي توليد شود درحالي كه اگر اين پساب براي گياهان مصرف شود مي تواند به عنوان كود مورد استفاده گياه قرار گيرد بعبارت ديگر بستر كشت مثل يك بيو فيلتر عمل مي كند دراين ميان باكتريهاي موجود در بستر كشت نقش مهمي را در چرخه عناصر دارند كه بدون وجود آن سيستم خوب عمل نمي كند .

گلخانه داران بايستي توجه داشته باشند كه آب يا پساب حاصل از ماهي ها به عنوان يك منبع كودي آلي است . محصولات حاصل از چنين سيستمي به عنوان محصول سالم شناخته مي شود و در فروش آنها نقش مهمي دارد . درضمن از يك واحد توليد دو نوع محصول توليد مي شود و در مناطق خشك و نيمه خشك كه كمبود آب وجود دارد آكوا پونيك نقش مهمي ايفا مي كند از همه مهمتر آنكه آكواپونيك مدلي براي كشاورزي پايدار است .   

اگرچه تكنولوژي آكواپونيك يك مقدار پيچيده به نظر ميرسد ولي در مناطق خشك و نيمه خشك مثل ايران استفاده بهينه از آب كشاورزي و ساير مصارف صنعتي و آشاميدني از مهمترين موارد براي صرفه جوئي در آب است .

بطوركلي كشت گياهان در تلفيق با پرورش ماهي يكي از اين روشهاست كه محاسن متعددي همچون بهبود طعم و كيفيت محصولات كشاورزي حاصل از اين سيستم ، بهبود كيفيت آب استخرهاي پرورش ماهي ، كاهش آلودگي محيط زيست ، كاهش هزينه تامين آب و صرفه جوئي در مصرف كودهاي شيميائي اشاره كرد .

از لحاظ تعادل شيميائي خاك نيز مصرف بي رويه و نامتعادل كودهاي فسفاته در بعضي از مزارع زيان آور بوده است درحاليكه با افزايش ازت و تسريع رشد گياهان نياز به ساير عناصر غذائي گياه در خاك مانند پتاسيم ، آهن و روي افزايش مي يابد .

از طرفي نظر به اينكه اغلب خاكهاي ايران آهكي بوده و تحت اين شرايط اغلب تركيبات معدني عناصر غذائي گياه در خاك نظير روي و آهن به علت حلاليت كم به خوبي جذب گياه نمي شوند لذا با كاهش مواد آلي بتدريج فقر و كمبود آنها در خاك در رابطه با تامين اين عناصر تشديد مي شود .

بعبارت ديگر اگر گياه در شرايطي كشت شود كه از 17 عنصر مورد نياز همه بجز يكي به مقدار مناسب در دسترس باشد رشد گياه در اثر فقدان اين يك عنصر غذائي متوقف مي شود . اين در حاليست كه افزايش ساير عناصر اثر عمده اي در رشد گياه ندارد .

طرح آكواپونيك كه ابداع پژوهشگران دانشكده كشاورزي دانشگاه تبريز براي نخستين بار در كشور است در راستاي آگاهي از وضعيت مواد غذائي ، سطح حاصلخيزي خاك ، نياز آبي و غذائي گياه ، شرايط آب و هوائي ، ميزان عملكرد مورد انتظار و نحوه مديريت مزرعه است .

محسن رضا یی  *

* عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی فسا ؛ عضو شرکت مهندسی گلدیس فسا (فارس )

چکیده :

با افزایش سطح زیر کشت گلخانه ها در سطح ایران و با توجه به اینکه ارقام موجود تولیدی کشور های خارجی می با شند با توجه به امکانات وپتانسیل موجود در ایران هنوز به عنوان وارد کننده این بذور می با شیم با توجه به سیاست کلی کشور در بی نیاز کردن کشور درتمامی امور ؛ و جلوگیری از خروج ارز و کار آفرینی در سطح کشور ؛ امکان تولید بذر های گلخانه ای یکی از اهداف تولید در کشور باید با شد مقاله زیر به عنوان دریچه ای نو برای تولید بذر در داخل کشور می با شد به دلیل اهمیت موضوع به طور آزمایشی در گلخانه های شرکت مهندسی گلدیس شهرستان فسا اقدام به تولید بذر نمودیم که برخی صفات ظاهری میوه مذکور به لحاظ بازار پسندی جذاب نبود به لحاظ کار آفرینی ؛ و اقتصادی بودن این مبحث مقاله زیر سعی بر ارائه راهکار های جدید ونوین برای تولید بذر در داخل کشور دارد

کلمات کلیدی : خیار گلخانه ؛ تولید بذر ؛ روشهای کشت ؛ گیاهشناسی خیار ؛ هورمون ؛ اتیلن ؛ جبیرلین

معمار ؛ س  . (  1383)  معضلات  و مشکلات گلخانه ای استان فارس . سومین همایش علمی و پژوهشی باشگاه پژوهشگران جوان در فسا

1-   خیار گلخانه ای ؛ انتشارات شرکت فلات ایران ؛ تهران ؛ ایران

Bassett, M. J. 1986. Breeding Vegetable Crops. Avi Publishing, WestporT -4

5-Hawthorn, L.R., Pollard, L. 1954. Vegetable and Flower Seed Production. The Blackiston Company, New York.

6-Hoffmann, M.P. and Frodsham, A.C. 1993. Natural Enemies of Vegetable Insect Pests, Cooperative Extension, Cornell University, Ithaca, NY 5-George, R.T. 1999. Vegetable Seed Production Second Edition. Longman Press, Essex.

7-Hawthorn, L.R., Pollard, L. 1954. Vegetable and Flower Seed Production. The Blackiston Company, New York.

8-Hoffmann, M.P. and Frodsham, A.C. 1993. Natural Enemies of Vegetable Insect Pests, Cooperative Extension, Cornell University, Ithaca, NY. l

9-Kirschenbaum, J. 2000. Saving Your Own Garden Seed. The Year Round Gardener. Terrestrial Seed Company

10-NATURECOAT - Harris Morans New "Organic" Seed Pellet for Carrots, Lettuce, Onions, & Miscellaneous Species. 2004. Harris Moran. Modesto, CA.

11-Peet, M. 2002. Practices and Materials Permitted in Some Organic Certification Programs

12-McDonald, M., Copeland, L. 1997. Seed Production Principles and Practices. International Thomson Publishing

.